Na honderden reparaties aan synthesizers, drummachines, mixers en andere elektronische instrumenten valt een patroon op.
Hoewel elk merk en model zijn eigen eigenaardigheden heeft, keren bepaalde defecten steeds terug. In grote lijnen zijn ze te verdelen in vijf categorieën: problemen met de voeding, slijtage van bedieningselementen, toets- en invoerfouten, elektronische storingen en schade door leeftijd, vocht of eerdere ingrepen.

1. Geen leven meer: stroom- en opstartproblemen

Een apparaat dat niet meer opstart of volledig dood is, behoort misschien wel tot de meest voorkomende en vaak meest ernstige defecten.

Vaak ligt de oorzaak in de interne voeding: uitgedroogde condensatoren, defecte spanningsregelaars of een zekering die het heeft begeven. Bij sommige apparaten ontstaat schade door een verkeerde adapter of omgekeerde polariteit, soms met zichtbare rook of verbrande componenten tot gevolg.

Bij digitale instrumenten komen opstartproblemen veel voor. Het apparaat blijft hangen op het logo of start eindeloos opnieuw op. Dat kan duiden op corrupte firmware, geheugenproblemen of een beschadigde print. In sommige gevallen helpt een herprogrammering, maar structurele schade aan de logica is ook mogelijk.

Een loszittende (voeding)connector is daarnaast een klassiek mechanisch probleem. Soms werkt het apparaat bijvoorbeeld alleen nog als de adapter in een bepaalde stand wordt gehouden.

2. Slijtage van knoppen, schakelaars, schuifpotentiometers en toetscontacten

De bediening van een instrument is het deel dat vaak het meest te lijden heeft.
Krakende potmeters, knoppen die niet reageren en haperende sliders komen in vrijwel elk type apparaat voor, van de oude klassiekers tot moderne grooveboxes. Reinigen kan helpen, maar soms is vervanging van de potmeter of schuifregelaar de enige structurele oplossing. Bij veel vintage instrumenten zijn de onderdelen goed te reviseren.

Lees ook mijn artikel over contact spray en WD40. Niet gebruiken!

Ook drukknoppen en schakelaars slijten, hetzij in mindere mate. Tact-switches verliezen na jaren hun veerkracht of maken slecht contact, waardoor ze pas reageren bij (heel)hard drukken of uiteindelijk zelfs helemaal niet meer.

De kleine knopjes (tact switches) hebben een zelfreinigende werking: schakel het apparaat uit, en druk met normale kracht zo’n 100 keer. Vaak willen de knopjes dan weer even!

Encoders zijn weer een categorie apart. Ze kunnen “springen” of onvoorspelbare waarden geven, vaak door slijtage, vervuiling of schade van een eerdere reparatie.

Tot slot raken fysieke onderdelen soms gewoon beschadigd: afgebroken knopjes, scheve assen of ontbrekende kapjes. Dat kan cosmetisch zijn, maar kan soms de onderliggende elektronica belasten.

3. Toetsen en invoermechanismen

Bij toetsinstrumenten vormen keybed-problemen vaak een groot deel van het onderhoud.

Veelvoorkomende klachten zijn dode toetsen of toetsen die dubbel triggeren. Soms zijn specifieke toetsen altijd voluit (velocity). In de meeste gevallen komt dat door vervuiling of slijtage van de rubberen contactstrips, maar soms ook door een fout in de ‘scan elektronica’, waarbij een hele rij toetsen, of een specifiek deel niet meer werkt.

Als er willekeurige toetsen niet reageren duidt dat vaak op een mechanisch defect. Is er een patroon van defecte toetsen is er juist vaak sprake van een elektronisch defect

Daarnaast komen mechanische problemen voor: plakkende of scheefstaande toetsen, gebroken montagepunten of losgeraakte gewichten. Vooral bij instrumenten als de Roland XP-80 komt dit voor.

Ook de sensoren voor velocity en aftertouch verouderen. Een keybed dat alleen nog harde aanslagen registreert, heeft vaak last van verharding of oxidatie van de sensormat. Reiniging of vervanging herstelt de gevoeligheid.

4. Ruis, brom en oversturing, valse noten, onleesbare tekens, patchgeheugen en andere elektronische defecten

Storingen in het elektronisch domein zijn soms subtieler, maar minstens zo storend. (pun intended)

Een veelgehoorde klacht is ruis of brom. De oorzaak kan liggen in verouderde condensatoren, slechte aarding of verouderde transformatoren. Bij vintage-apparaten zoals de Roland TR-serie, Korg Poly-serie of bijvoorbeeld Lexicon PCM-serie is dit bijna een standaard ouderdomsverschijnsel.

Andere apparaten hebben weer wisselend of te laag uitgangsvolume, of het signaal valt periodiek weg. Dat kan wijzen op defecte op-amps, relais of IC’s in de VCA- of VCF-sectie. De Roland Juno-106 is berucht om zijn falende 80017A-chips, die leiden tot ruis, lekgeluid of verkeerd werkende filters.

Daarnaast spelen tuning- en calibratieproblemen een rol, vooral bij analoge synths. Instrumenten die langzaam “wegzakken” in toonhoogte of niet meer goed over het klavier schalen, hebben meestal onderhoud nodig in de vorm van (tenminste) herkalibratie of vaak componentvervanging.

5. Ouderdom, corrosie en eerdere schade

Een aanzienlijk deel van de reparaties heeft simpelweg te maken met ouderdom , vocht- en valschade en (helaas te vaak) eerdere ingrepen.

Batterijlekkage is een van de meest schadelijke oorzaken van storingen bij oudere instrumenten. Apparaten zoals de Korg Polysix, Siel DK-700 en Roland SH101 zijn daar berucht om (en nog vele anderen). De lekkende cellen veroorzaken corrosie van printbanen en componenten, wat uitgebreid herstelwerk vereist. Soms is de schade te vergevorderd om nog te kunnen repareren.

Ook vochtschade komt geregeld voor. Bier of water op een klavier, of opslag in een te vochtige ruimte, leidt tot kortsluiting, oxidatie en soms onherstelbare prints. Snel ingrijpen (reinigen en drogen) beperkt vaak de schade. Ik kan soms ook zien dat apparaten in een kustgebied zijn gebruikt. (echt waar!)

Verder arriveren er regelmatig apparaten met sporen van slechte eerdere reparaties of modificaties: doorgekrabde printbanen, verkeerd gemonteerde onderdelen of twijfelachtige soldeerverbindingen. Zulke fouten maken nieuw onderzoek tijdrovender en herstel vele malen complexer.

Tot slot geldt voor oudere elektronica dat periodiek onderhoud verstandig is. Het (indien nodig) vervangen van verouderde elektrolyt- of tantaalcondensatoren (“recappen”), het reinigen van connectoren en het smeren van mechanische delen verlengt de levensduur aanzienlijk. De meeste componenten zien niet perse ontworpen voor tientallen jaren gebruik.